Kurz zalegający w rowkach płyty powoduje trzaski, szumy i przyspiesza zużycie igły. Na co dzień wystarczy czyszczenie na sucho, ale tłuste lub stare zabrudzenia wymagają mycia na mokro. Najważniejsze zasady to używanie dedykowanych akcesoriów, wody destylowanej oraz unikanie wody z kranu, spirytusu i detergentów kuchennych.
Jaką metodę wybrać?
Wybór zależy od rodzaju zabrudzeń, wielkości kolekcji i częstotliwości odsłuchu. Poniższe zestawienie pokazuje, kiedy wystarczy szczotka, a kiedy lepiej sięgnąć po myjkę:
| Metoda | Zastosowanie | Częstotliwość |
|---|---|---|
| Sucha | Kurz, drobne włókna i bieżąca pielęgnacja | Przed każdym odsłuchem |
| Mokra | Tłuszcz, stare zabrudzenia, pleśń i osady w rowkach | Po zakupie lub gdy płyta trzeszczy |
| Profesjonalna | Duża kolekcja i gruntowne czyszczenie wielu płyt | Według potrzeb |
Jak czyścić płytę na sucho?
Do codziennego odkurzania najlepiej użyć miękkiej szczotki welurowej, welwetowej albo aksamitnej. Włókna powinny być delikatne i nie wypadać. Szczotki karbonowe bywają problematyczne, ponieważ z czasem mogą się deformować, a pojedyncze włoski mogą zostać w rowkach.
Płytę możesz położyć na talerzu gramofonu i obracać silnikiem albo obracać talerz ręcznie. Nie dotykaj powierzchni palcami, lecz trzymaj krążek za krawędź i okolice etykiety. Czyszczenie wykonaj w następujący sposób:
- Wyłącz ramię gramofonu i sprawdź, czy talerz oraz szczotka są wolne od piasku i większych drobin.
- Przyłóż szczotkę wzdłuż promienia płyty, zgodnie z przebiegiem rowków. Nie przesuwaj jej energicznie w poprzek powierzchni.
- Pozwól, aby obracająca się płyta zebrała kurz. Jeśli zanieczyszczenia ułożą się w smugę, skieruj szczotkę lekko ku krawędzi i usuń je z powierzchni.
Po oczyszczeniu pierwszej strony powtórz czynność z drugiej. Szczotkę należy regularnie czyścić zgodnie z instrukcją producenta, aby nie przenosić zebranego kurzu na kolejne płyty.
Jak wykonać gruntowne mycie na mokro?
Mycie na mokro usuwa zabrudzenia, których nie zbiera szczotka, między innymi tłuszcz z palców i osady znajdujące się głębiej w rowkach. Przy kilku lub kilkudziesięciu płytach wystarczy prosta myjka mechaniczna, na przykład Knosti. Przy dużej kolekcji można rozważyć myjkę próżniową lub ultradźwiękową. Domowy roztwór przy starannym przygotowaniu może jednak zapewnić bardzo dobry efekt bez kupowania drogiego urządzenia.
Domowy płyn do płyt winylowych
Przygotuj roztwór w proporcji 4 części wody destylowanej lub demineralizowanej na 1 część IPA. Do każdych 100 ml użytego alkoholu izopropylowego dodaj około 1 ml Fotonalu. Przykładowo, na 400 ml wody przypada 100 ml IPA i 1 ml Fotonalu.
| Składnik | Proporcja | Rola |
|---|---|---|
| Woda destylowana lub demineralizowana | 4 części | Rozpuszcza pozostałe składniki bez osadu mineralnego |
| IPA o wysokiej czystości | 1 część | Pomaga usuwać tłuszcz i przyspiesza odparowanie |
| Fotonal | 1 ml na 100 ml IPA | Zmniejsza napięcie powierzchniowe i ogranicza powstawanie zacieków |
Woda z kranu nie nadaje się do tego zastosowania, ponieważ zawiera sole mineralne i inne składniki, które po wyschnięciu mogą pozostać w rowkach. Zamiast usunąć zabrudzenia, pozostawisz wtedy nowy osad. IPA nie oznacza spirytusu etylowego. To alkohol izopropylowy, używany w rozcieńczonym roztworze, a nie w postaci nierozcieńczonej.
Przed myciem zabezpiecz etykietę, szczególnie jeśli korzystasz z myjki, w której płyta zanurza się w płynie. Stare papierowe etykiety mogą puszczać barwnik po kontakcie z wilgocią. Nanieś płyn na miękką szczotkę przeznaczoną do winyli, prowadź ją zgodnie z rowkami, a następnie pozwól cieczy spłynąć. Nie szoruj mocno.
Po umyciu ustaw płytę pionowo na czystym stojaku i pozostaw do całkowitego wyschnięcia w temperaturze pokojowej. Nie wycieraj jej ręcznikiem papierowym ani nie odkładaj wilgotnego krążka do koperty. Roztwór używany w myjce można filtrować przez odpowiedni filtr papierowy, ale tylko wtedy, gdy nie jest mocno zabrudzony. Przy płytach pokrytych dużą ilością kurzu bezpieczniej przygotować świeży płyn.
Czego absolutnie unikać?
Niektóre domowe sposoby mogą chwilowo usunąć brud, ale zwiększają ryzyko osadu, zarysowań albo uszkodzenia materiału. Najczęstsze błędy to:
- Woda z kranu – pozostawia minerały, które mogą krystalizować w rowkach.
- Spirytus i alkohol etylowy – nie należy mylić ich z rozcieńczonym IPA. Stężone lub niewłaściwe alkohole mogą uszkodzić powierzchnię płyty.
- Ręczniki papierowe – mogą pozostawić włókna i drobinki, a przy mocnym pocieraniu także zarysować powierzchnię.
- Płyn do naczyń, mydło i detergenty kuchenne – mogą zawierać zapachy, olejki lub składniki pozostawiające osad w rowkach.
- Klej i preparaty olejowe – trudne do bezpiecznego usunięcia, mogą przyciągać kurz albo zostać w rowkach.
Nie stosuj także gorącej wody ani suszenia na grzejniku. Winyl może się odkształcić, a etykieta może się odkleić lub odbarwić. Płyty szelakowe, często mylone z winylami, wymagają osobnego traktowania. Nie używa się do nich alkoholu, ponieważ może rozpuszczać szelak.
Jak przechowywać płyty, żeby się nie brudziły?
Profilaktyka ogranicza liczbę gruntownych myć. Po wysuszeniu włóż płytę do czystej koperty, najlepiej antystatycznej, wykonanej z polietylenu lub papieru ryżowego. Stara, zakurzona koperta może natychmiast zabrudzić świeżo umyty krążek.
Podczas porządkowania kolekcji trzymaj się kilku zasad:
- Przechowuj płyty pionowo, jak książki, bez silnego ściskania ich na półce.
- Wymieniaj podarte i pylące koperty papierowe na czyste koperty antystatyczne.
- Przenoś krążki za krawędzie i okolice etykiety, bez dotykania rowków.
- Trzymaj płyty z dala od grzejników, bezpośredniego słońca i wilgotnych pomieszczeń.
- Po odsłuchu od razu chowaj płytę do koperty i okładki.
W pomieszczeniu, w którym słuchasz muzyki, ogranicz ilość kurzu unoszącego się w powietrzu. Zamykaj pokrywę gramofonu podczas odsłuchu, jeśli konstrukcja urządzenia na to pozwala, i regularnie czyść sam talerz oraz szczotkę.
Najprostsza zasada brzmi: przed każdym odsłuchem użyj miękkiej szczotki, a płytę brudną, tłustą lub kupioną z drugiej ręki umyj na mokro. Do roztworu wybierz wodę destylowaną, IPA w proporcji 1:4 i niewielką ilość Fotonalu. Takie postępowanie ogranicza trzaski, chroni igłę i pozwala zachować rowki płyty w dobrym stanie przez lata.
