Co to jest polifonia? Wyjaśnienie pojęcia i przykłady

Polifonia ma dwa różne znaczenia. W teorii muzyki oznacza wielogłosowość, czyli jednoczesne prowadzenie kilku niezależnych linii melodycznych. W specyfikacji pianina cyfrowego określa natomiast maksymalną liczbę dźwięków, które instrument może wygenerować w tym samym czasie.

Polifonia w teorii muzyki

W muzyce polifonia jest rodzajem faktury, w której co najmniej dwa głosy brzmią jednocześnie, a każdy z nich zachowuje względną niezależność melodyczną, rytmiczną i harmoniczną. Nie chodzi więc tylko o kilka dźwięków zagranych w tym samym momencie, lecz o osobne linie muzyczne tworzące wspólną strukturę.

Techniką budowania takiej faktury jest kontrapunkt. Kompozytor prowadzi poszczególne głosy tak, aby każdy miał własny przebieg, a ich połączenie tworzyło spójne współbrzmienia. Polifonia szczególnie rozwinęła się w muzyce renesansu i baroku. Jej ważnym przedstawicielem był Johann Sebastian Bach, którego utwory często wymagają jednoczesnego śledzenia kilku niezależnych partii.

Wśród form i gatunków opartych na technice polifonicznej można wymienić:

• Fugę – utwór, w którym temat pojawia się kolejno w różnych głosach i jest rozwijany kontrapunktycznie.
• Kanon – formę imitacyjną, w której jeden głos powtarza melodię rozpoczętą wcześniej przez inny.
• Motet – formę wokalną często opartą na kilku równolegle prowadzonych głosach.
• Madrygał – wielogłosowy utwór wokalny szczególnie popularny w epoce renesansu.

W tym znaczeniu polifonia opisuje sposób komponowania i organizacji muzyki. Nie jest liczbą dostępnych brzmień ani parametrem elektronicznego instrumentu.

Polifonia w pianinie cyfrowym

W pianinie cyfrowym polifonia oznacza maksymalną liczbę głosów, czyli dźwięków generowanych jednocześnie przez procesor dźwięku. Parametr ten dotyczy możliwości technicznych instrumentu, a nie techniki kompozytorskiej.

Na pierwszy rzut oka można uznać, że do gry na pianinie wystarczy kilkanaście głosów, ponieważ pianista używa najwyżej dziesięciu palców. Instrument często musi jednak przetwarzać także dźwięki podtrzymywane przez pedał sustain, dodatkowe warstwy brzmień, akompaniament albo metronom. W niektórych modelach jeden naciśnięty klawisz może uruchamiać więcej niż jeden dźwięk składowy, przez co limit polifonii wyczerpuje się szybciej.

Przy wyborze pianina cyfrowego można spotkać wartości takie jak 64, 128 czy 192 głosy. 64 głosy zwykle wystarczą do gry solowej jednym brzmieniem fortepianu, szczególnie bez intensywnego używania pedału. Przy warstwach brzmień, podkładach i długim wybrzmiewaniu dźwięków taki limit może jednak powodować wcześniejsze wygaszanie najstarszych nut. 128 głosów daje większy zapas, a wyższe wartości są przydatne przy rozbudowanych ustawieniach instrumentu.

Wyższa polifonia nie oznacza, że pojedynczy dźwięk będzie automatycznie lepszej jakości. Określa przede wszystkim, ile dźwięków instrument może utrzymać lub przetworzyć naraz. Przy grze z akompaniamentem znaczenie tego parametru rośnie, ponieważ instrument wykonuje wtedy kilka zadań jednocześnie:

• Utrzymuje dźwięki przedłużone pedałem sustain.
• Łączy dwie lub więcej warstw brzmieniowych przypisanych do klawiatury.
• Generuje sygnały związane z włączonym metronomem.
• Odtwarza podkład, automatyczny akompaniament lub dodatkową partię nagrania.

Nie należy mylić polifonii technicznej z liczbą brzmień. Liczba brzmień informuje, czy instrument ma na przykład fortepian, organy, smyczki lub klawesyn. Polifonia mówi natomiast, ile dźwięków może zabrzmieć równocześnie, niezależnie od tego, jakie brzmienie je tworzy.

Polifonia muzyczna a techniczna – porównanie

Poniższe zestawienie pokazuje, dlaczego to samo słowo opisuje dwa odrębne zjawiska:

Najprościej zapamiętać tę różnicę tak: u Bacha polifonia opisuje sposób prowadzenia muzyki, a w pianinie cyfrowym – techniczny limit liczby równocześnie generowanych dźwięków. To dwa znaczenia tego samego terminu, ale nie są tym samym pojęciem.